Rûmî ve Hatâyî: İslam Bezemesinin İki Ana Motifi

Klasik İslam bezemesi büyük ölçüde iki motif ailesi üzerine kurulur: rûmî ve hatâyî. Rûmî nedir? Kökeni hayvan bedenine (kanat, pençe) dayanan ama tamamen üsluplaştırılmış, kıvrık ve dişli bir motiftir. Genelde sonsuz bir kıvrım (helezon) üzerinde yürür. 'Sert', mimari ve iskeletseldir. Hatâyî nedir? Kaynağı Çin (Hıtâ) üzerinden gelen, üsluplaştırılmış çiçek ve goncalardır. 'Yumuşak', bitkisel ve organiktir; çoğu zaman rûmînin kıvrımı üzerine açar. Birlikte nasıl çalışırlar? İki motif iç içe geçer: rûmî iskeleti kurar, hatâyî üzerine çiçek açar. Bu ikili, bir tezhip serlevhasından bir İznik karosuna kadar aynı dili konuşur. Diğer motifler: Bulut (çintemani), şemse (güneş madalyonu), münhani. Arakiye'de bu motifler ahşap, çini ve kâğıt üzerinde aynı gramerle yeniden yorumlanır.